حضرت علامه در مورد نبوت انبایی و تشریعی می فرمایند: بايد بين دو نبوت تشريعى و انبايى تفاوت و تميز قائل شد، زيرا نبوت تشريعى به رسول خاتم محمد صلّى اللّه عليه و آله خاتمه يافت پس حلال آن حضرت تا روز قيامت حلال است و حرام وى تا روز قيامت حرام است.

 امّا نبوت‏ انبايى‏ كه به نبوت عامه و نبوت تعريفى و نبوت مقامى نيز موسوم است هميشه تا ابد مستمر است و از اين سفره ابدى همه نفوس مستعد بهره‏مند مى‏شوند تا از وحى انبايى بشنوند. بفهم.

آيا مطالب خطبه قاصعه را نمى‏بينى در آن جا كه حضرت وصى امير المؤمنين امام على عليه السّلام فرمود: «نور وحى و رسالت را مى‏بينم و بوى نبوت را مى‏شنوم».

و پيامبر به حضرت وصى فرمود: «تو مى‏شنوى آن چه را كه مى‏شنوم و مى‏بينى آن چه را كه مى‏بينم جز آن كه تو پيامبر نيستى و ليكن تو وزيرى و تو بر خير هستى».

و آيا گفتار امام ما صادق آل محمد صلوات اللّه عليهم را نمى‏بينى كه فرمود: «كمترين شناخت امام اينكه وى جز در درجه پيامبر، عدل پيامبر و وارث وى مى‏باشد و طاعت امام طاعت خدا و رسولش مى‏باشد».

بلكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: «دانشمندان امت من همانند انبياى بنى اسرائيلند». و آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود «برخى از بندگان خدا انبياء نيستند و شهداء نمى‏باشند ولى پيامبران و شهداء در روز قيامت به خاطر مكانت و منزلت آنها در نزد خداى غبطه مى‏خورند».

و مثل آن، اين حديث است كه: «خداى تعالى بندگانى دارد كه از انبياء نيستند. ولى پيامبران به مقامات و نزديكى آنها به خداى تعالى غبطه مى‏خورند».

و در مروج الذهب مسعودى آمده است: امام مجتبى عليه السّلام فرمود: «به خدا قسم امشب مردى- يعنى حضرت وصى، امام امير المؤمنين على عليه السّلام در بين شما قبض روح گرديد كه پيشينيان از او پيشى نگرفتند جز در فضل نبوت و آيندگان به او نخواهند رسيد».

بلكه كهف قرآن كريم قصه بنده‏اى از بندگان حق سبحان را با موسى كليم اللّه كه از رسولان اولو العزم عليهم السّلام است بر ما مى‏خواند: «در آن جا بنده‏اى از بندگان خاص ما را يافتند كه او را رحمت و لطف خاصّى عطا كرديم و هم از نزد خود وى را علم لدنى و اسرار الهى آموختيم،

موسى به آن شخص دانا گفت: آيا اگر من تبعيت و خدمت تو كنم از علم لدّنى خود، مرا خواهى آموخت؟ پاسخ داد كه تو نمى‏توانى با من صبر پيشه كنى و چگونه صبر توانى كرد بر چيزى كه اصلا از علم آن آگهى نيافته‏اى ...». پس بايد بين پيامبران تشريع و پيامبران علم و سلوك يعنى بين نبوت تشريعى و بين نبوت انبايى مقامى فرق گذاشت. (1)

پس انسانى كه نبىّ تشريعى نيست مى‏تواند آنچه را كه نبىّ تشريعى مى‏شنود بشنود، و آنچه را كه مى‏بيند ببيند، پس از تو حركت از خدا بركت. و بما فرموده‏اند: «تعالوا» يعنى بسوى ما بالا بياييد، و اگر ما قابل براى چنان تعالى و ترقّي نبوديم ما را چنين دعوت نمى‏فرمودند فافهم و اقرأ وارق.

در باب اوّل كتاب ما به نام «انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه» به تفصيل در اين موضوع خطير و عظيم بحث نموده‏ايم، خواننده گرامى را بدان كتاب قيّم و قويم ارجاع مى‏دهيم.(2)

ولايت در محبان مكتسب است و در محبوبان غير مكتسب.

نبوت‏ انبائى‏ لازم ولايت نخستين است، و تشريعى لازم دومين.

ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ*. (3)

 

(1)ممد الهمم در شرح فصوص الحكم، ص: 678

.(2) هزار و يك كلمه  ؛كلمه 521

(3) هزار و يك نكته ؛  نكته 271